نخبه علمی با نخبه انسانیت متفاوت است
حجتالاسلام والمسلمین مجتبی نظری با تأکید بر تفاوت میان دانش و انسانیت، گفت: ممکن است فردی از نظر علمی یا حوزوی به جایگاه بالایی برسد و در زمینه علمی نخبه باشد، اما اگر دانش و تواناییهای خود را با اخلاق و رفتار شایسته همراه نکند، نمیتوان او را در معنای واقعی «نخبه انسانیت» دانست.
به گزارش خبرنگار ایکنا از آذربایجانشرقی، حجتالاسلام والمسلمین مجتبی نظری، استاد حوزه و دانشگاه امروز، نهم شهریورماه در جلسه اخلاق کارکنان سازمان جهاددانشگاهی آذربایجانشرقی با اشاره به جایگاه عقل در قرآن و روایات، اظهار کرد: مفهوم عقل در فرهنگ دینی با آنچه امروز در ادبیات و تمدن غرب از عقل برداشت میشود، تفاوت دارد و در نگاه دینی، عقل صرفاً به معنای دانستن و اندیشیدن نیست، بلکه باید در رفتار و عمل انسان نیز نمود پیدا کند.
وی با اشاره به روایتی درباره انتخاب عقل، حیا و دین از سوی حضرت آدم(ع)، گفت: در این روایت، خداوند به حضرت آدم(ع) فرمود یکی از سه مورد عقل، حیا و دین را انتخاب کند و ایشان عقل را برگزید. پس از آن، حیا و دین نیز اعلام کردند که نمیتوانند از عقل جدا شوند. این روایت نشان میدهد که اگر عقل در جایگاه واقعی خود قرار داشته باشد، حیا و دین نیز در کنار آن حضور خواهند داشت. بنابراین در حوزه تربیت و تبلیغ دینی نیز باید عقل مورد توجه قرار گیرد، زیرا حیا و دین از عقل جدا نیستند.
نظری با اشاره به روایت دیگری درباره چهار قوه در وجود انسان، بیان کرد: در این روایت، عقل بهعنوان قوه هدایتکننده معرفی شده و در کنار آن، خیال، خشم و شهوت قرار دارند. عقل وظیفه دارد این سه قوه را در مسیر درست قرار دهد، نه اینکه آنها را از بین ببرد. خیال نباید از حد خود خارج شود، شهوت باید در چارچوب صحیح قرار گیرد و خشم نیز باید کنترل شود. بنابراین عقل در این نگاه، نقش مهار و هدایت این قوا را برعهده دارد.
این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه عقل بدون عمل در فرهنگ دینی معنا ندارد، گفت: ممکن است انسان از نظر نظری اطلاعات و دانش زیادی داشته باشد، اما اگر آنچه را میداند به عمل تبدیل نکند، نمیتوان او را به معنای واقعی عاقل دانست.
وی ادامه داد: در روایات، «اولوالالباب» بهعنوان صاحبان عقل معرفی شدهاند و هنگامی که از پیامبر(ص) درباره عاقلان پرسیده میشود، آنان را افرادی دارای اخلاق نیکو معرفی میکند. بنابراین عقل در اینجا به رفتار و اخلاق انسان پیوند میخورد.
نظری تأکید کرد: اگر میخواهید میزان عقل یک فرد را بسنجید، باید به اخلاق و رفتار اجتماعی او نگاه کنید. بدخلقی و رفتار نامناسب با دیگران میتواند نشانه ضعف در عقل باشد.
وی با اشاره به اهمیت اخلاق در زندگی خانوادگی اظهار کرد: اخلاق یکی از معیارهای مهم در انتخاب همسر است و نباید صرفاً مال، موقعیت اجتماعی و امکانات فرد مورد توجه قرار گیرد. ممکن است فردی از نظر مالی بسیار ثروتمند باشد، اما اگر اخلاق مناسبی نداشته باشد، زندگی مشترک او و همسرش با مشکلات جدی مواجه خواهد شد.
نظری افزود: برای شناخت اخلاق یک فرد باید نحوه رفتار او با پدر و مادر، بستگان، همسر، سالمندان و افراد ضعیفتر جامعه را مورد توجه قرار داد. نحوه برخورد انسان با دیگران، حتی در رفتارهای ساده اجتماعی مانند سلام کردن، میتواند نشانهای از شخصیت و عقل او باشد.
استاد حوزه و دانشگاه همچنین با اشاره به اهمیت رفتار انسان با افراد نیازمند، گفت: یکی از معیارهای سنجش اخلاق و عقل انسان، نوع رابطه او با فقرا و افراد نیازمند است. صرفاً کتاب خواندن و کسب اطلاعات علمی کافی نیست و آنچه اهمیت دارد، تأثیر این دانش در رفتار و زندگی انسان است.
وی با اشاره به تفاوت میان انواع عقل در مباحث دینی، بیان کرد: عقل معانی مختلفی دارد و یکی از آنها عقل تدبیری است که به مدیریت و محاسبه مربوط میشود، اما آنچه در این بحث مورد توجه است، عقل قدسی و انسانی است؛ عقلی که آثار خود را در شخصیت، رفتار و عمل انسان نشان میدهد.
حجتالاسلام والمسلمین نظری تأکید کرد: این معیار به زن و مرد اختصاص ندارد و جنسیت در آن مطرح نیست. ممکن است آنها از نظر علمی نخبه باشند، اما نخبه بودن در علم به معنای نخبه بودن در انسانیت نیست.
وی مطرح کرد: ممکن است فردی در حوزه علمی یا حوزوی بسیار موفق باشد، اما در رفتار با پدر و مادر خود دچار مشکل باشد. چنین فردی اگرچه از نظر علمی جایگاه بالایی دارد، اما در حوزه انسانیت هنوز به جایگاه مطلوب نرسیده است.
این کارشناس مسائل فرهنگی و مذهبی در ادامه با اشاره به محبت اهلبیت(ع) بهعنوان یکی از نقاط مشترک میان مسلمانان، اظهار کرد: با وجود اختلافات موجود در مسئله امامت میان شیعه و اهل سنت، محبت به اهلبیت(ع) یکی از نقاط مشترک و مهم میان مسلمانان است و ادبیات عاشورا میتواند ظرفیت مهمی برای تقویت این پیوند باشد.
انتهای پیام
