کد خبر: ۳۸۵۷۵۰۴

تاریخ: ۲۵ آبان ۱۳۹۸ - ۱۴:۱۰

به بهانه سالروز رحلت علامه جعفری؛

نگاهی به زندگی فیلسوف جهان اسلام علامه جعفری

گروه معارف - ۲۵ آبان سال۱۳۷۷ هجری ‌شمسی، علامه محمد‌تقی جعفری فيلسوف كم‌نظير و انديشمند بزرگ جهان اسلام پس از يك دوره بيماری به جوار رحمت ايزدی شتافت.

علامه محمد‌تقی جعفری در مرداد‌ماه ۱۳۰۴ هجری شمس مطابق با ۱۳۴۳ هجری قمری در شهر تبريز ديده به جهان گشود. وی نزد مادرش، مقداری مقدمات دروس و قرآن را آموخت. وقتی به مدرسه رفت، ايشان را به كلاس چهارم بردند. او با استعداد شگرف خود اين كلاس را در مدرسه اعتماد تبريز با رتبه دوم گذرانيد و در سال بعد كلاس پنجم را با رتبه اول احراز كرد. علامه جعفری بعد از مدتی به خاطر تنگدستی خانواده ناگزير دبستان را در ميانه راه رها كرد و در پی يافتن درآمد به كسب و كار روی آورد.

پدرش از اين وضع بسيار متأثر گرديد و به محمدتقی و برادرش تأكيد كرد: شما به دنبال درس برويد، خداوند روزی‌رسان است. از اين جهت آن دو طالب دانش، مقارن سال‌های پايانی جنگ جهانی دوم به مدرسه «طالبيه» تبريز رفته و تحصيلات علوم دينی را نزد استادان آن‌جا پی‌گرفتند. تأمين هزينه زندگی، او را ناگزير ساخته بود تا صبح‌ها تحصيل كرده و بعد‌از‌ظهرها كار كند.

سال هجری۱۳۵۹ه.ق در حالی كه پانزده بهار را پشت سر می‌نهاد، زادگاه خويش را به قصد اقامت در تهران ترك نمود و در مدرسه «مروی» نزد استادانی فاضل مطالعه و تحصيل متن رسائل و مكاسب را پی‌گرفت. پس از سه‌سال خوشه چينی از خرمن خردمندان و انديشمندان حوزه، در سال ۱۳۶۲ هجری قمری به شهر مقدس قم مهاجرت نمود و ضمن تحصيل در مدرسه دارالشفای قم ملبس به لباس روحانيت گرديد و دروس خارج را در آن‌جا آغاز كرد.

وی سپس برای ادامه تحصيلات، راهی نجف شد. دوران تحصيل در نجف نيز سخت می‌گذشت؛ اما چون اشتياق شدت داشت، همه آن شدايد را تحمل كرد. خود می‌گويد: گاهی دو يا سه ساعت كار دستی می‌كردم تا شهريه به دستم برسد كه ميزان آن هـم كافی نبود. وی 23 بود كه به درجه رفيع اجتهاد نايل گرديد. علامه پس از يازده سال اقامت در نجف و شركت در حوزه‌های درسی آن ديار، به سال ۱۳۳۶ يا ۱۳۳۷ه.ش به ايران مراجعت نمود.

علامه جعفری بيشترين استفاده‌های علمی را از محضر آيات عظام: «محمدرضا تنكابنی»، آيت‌الله شيخ «كاظم شيرازيم، آيت‌الله «سيد‌عبدالهادی شيرازی»، آيت‌الله «سيد‌ابوالقاسم خويی»، آيت‌الله شيخ «مرتضی طالقانی»، آيت‌الله «ميرزا‌حسن يزدی»، آيت‌الله «سيد‌محمود شاهرودی»، آيت‌الله «سيد‌جمال گلپايگانی»، آيت‌الله «سيد‌محمد‌هادی ميلانی»، آيت‌الله «شهيدی» (صاحب حاشيه بر مكاسب) و آيت‌الله «سيد‌محسن حكيم» كسب نموده است.

علامه جعفری با اشراف به فقه، فلسفه، هنر و زيبايی‌شناسی در اسلام و نيم‌قرن فعاليت علمی و پژوهشی بيش از ۱۰۰ كتاب و رساله تحرير نمود كه چند نمونه از آن‌ها عبارتند از: «رسائل فقهی»، كه شامل طهارت و صلاة و صوم و غيره است. «حقوق جهانی بشر از ديدگاه اسلام و غرب»، «الرضا(ع)، «جبر و اختيار»، «مجموعه مقالات»، «ارتباط انسان و جهان»، «ايده‌آل زندگی و زندگی ايده‌آل»، «نقد نظريات ديويد هيوم در چهار موضوع فلسفی»، «بررسی و نقد برگزيده افكار راسل»، «زيبايی و هنر از ديدگاه اسلام»، «حكمت اصول سياسی اسلام: فرمان حضرت اميرالمؤمنين (ع) به مالك اشتر»، «موسيقی از ديدگاه فلسفی و روانی»، «پيام خرد»، «فلسفه دين»، «تحقيقی در فلسفه علم»، «فلسفه و هدف زندگی»، «فلسفه و نقد سكولاريزم»، «مقدمه‌ای بر فلسفه»، «مولوی و جهان بينی‌ها»، «تعاون الدين و العلم»، «الامر بين‌الامرين»، «نهاية‌الادراك الواقعی بين‌الفلسفة‌القديمة والحديثة»، «آفرينش و انسان» و .... .

اين عالم فرزانه تاپايان عمر لحظه‎ای ازتلاش در راه تعالی انديشه‎های والای بشری و نشر معارف الهی باز نايستاد و مهم‌ترين عملكرد ايشان اتصال حوزه و دانشگاه و به عبارتی ارتباط علوم قديم و جديد با يكديگر بود. از ايشان آثار بسياری به جای مانده كه نمايانگر جهاد فكری عظيم وی درراه نيازهای فكری و فرهنگی دنيای معاصراست. وی بيش از ۷۰ جلسه بحث و گفت‌وگو با شخصيت‌های بين‌المللی از جمله «برتراند راسل»، «روژه گارودی»، پروفسور «عبدالسلام» و پروفسور «روزنتال» از فيلسوفان مطرح آن زمان داشت.

استاد محمد‌تقی جعفری همچنين به مقايسه ميان روش دانشمندان و فلاسفه شرقی و غربی در جهان‌بينی پرداخت و علاوه بر مطالعه نقادانه بخش عظيمی از فرهنگ غرب، در بحث‎ها و مكاتبات خويش با انديشمندان غرب، قدرت و عظمت فرهنگ و معارف اسلامی را كاملا آشكار ساخت.

وی سال‌های متمادی در تبریز، تهران، حوزه علمیه قم و حوزه علمیه نجف به کسب علوم اسلامی و انسانی اهتمام ورزید. او نه تنها در عرصه فلسفه، بلکه در وادی عرفان، ادبیات فارسی، ادبیات غرب، علوم طبیعی و تجربی نیز تاملات فکری و نظری داشت. نگاه ژرف‌نگرانه و دغدغه وافر برای کسب دانش و همچنین ارتباط و گفت‌وگوهای فکری و علمی او با اندیشمندان و متفکران غرب و شرق از جمله برتراند راسل و وایت، وی را به عنوان فیلسوفی نواندیش و آزاداندیش مطرح ساخت.

سرانجام علامه محمدتقی جعفری پس از سال‌ها علم آموزی و كوشش برای گسترش دانش و معرفت در 25 آبان 1377 خورشیدی رخ در نقاب خاك كشید و به دیدار حق شتافت.

مقام معظم رهبری در پیام تسلیتی در پی درگذشت علامه محمّدتقی جعفری فرمودند: «آن عالم بزرگ و متعهد در طول بیش از 45 سال از هنگامی كه پس از تكمیل تحصیلات عالی و ممتازِ خود قدم در وادی تألیف و تحقیق و تعلیم نهاد، آثار علمی با ارزشی پدید آورد و تفكر فلسفی را در دایره‌ ای وسیع از مستفیدان و تحسین كنندگان جهانی خود، ارتقاء بخشید. پس از پیروزی انقلاب نیز همواره افكار سازنده‌ او در زمینه معارف دینی و نگاه فلسفی به مسایل اسلامی با استقبال فرزانگان و تشنگان علم و معرفت روبه‌رو می‌شد. سخنرانی های پر مغز این دانشمند عالی‌قدر كه سرشار از نكته‌های عمیق و درس های به یاد ماندنی برای نسل جوان و دانش پژوه كشور بود، در شمار حسنات علمی و فكری دوران حاضر محسوب شود.»